Jad pszczeli w leczeniu chorób zapalnych

Katarzyna Pastor, Anna Łysek

Jad pszczeli to naturalna wydzielina obronna pszczół, stanowi złożoną mieszankę różnych substancji chemicznych i białek, w tym melityny, adolapiny, apaminy, peptydu degranulacyjnego komórek tucznych , histaminy, dopaminy oraz niektórych enzymów, takich jak fosfolipaza A2 i hialuronidazy. Spośród tych składników, melityna i adolapina są odpowiedzialne za właściwości przeciwzapalne [1,2].
Jad pszczeli ma zastosowanie w kontrolowaniu bólu i stanu zapalnego u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym, reumatoidalnym zapaleniem stawów lub zapaleniem kości i stawów oraz innych przewlekłych chorób zapalnych [2].
Pomimo udowodnionego działania jadu pszczelego, istnieją potwierdzone obawy, że podanie jadu pszczelego może nie być całkowicie bezpieczne, ze względu na niepełną znajomość jego składników chemicznych, mechanizmu działania i potencjalnych interakcji składowych. Najgroźniejszym działaniem niepożądanym podania jadu pszczelego może być wstrząs anafilaktyczny [1,2,3,5].
Kierunki działania leczniczego jadu pszczelego :
1.MARSKOŚĆ WĄTROBY
Zwłóknienie wątroby jest przewlekłym uszkodzeniem wątroby w rozmaitych jej chorobach w tym wirusowym zapaleniu wątroby, alkoholowym zapaleniu wątroby i pierwotne stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych . Proces naprawy wątroby i fibrogenezy jest podobny do procesu gojenia ran. Obecnie jest zrozumiałe, że patogeneza takich schorzeń wiąże się z apoptozą wywołaną cytokiną prozapalna TNF-α . Jad pszczeli zabezpiecza hepatocyty przez apoptozą spowodowaną czynnikiem TNF-α z aktynomycyną D. Badania wskazują, że jad hamuje cytokiny prozapalne, takie jak TNF-α i IL-1 β [1].
2. MIAŻDŻYCA
Miażdżyca tętnic jest przewlekłym stanem zapalnym tętnic wynikającym z interakcji lipidów, monocytów i komórek ściany tętnicy. Wczesne zmiany miażdżycy cechuje naciekanie monocytów / makrofagów i obecności komórek piankowatych z makrofagów. Makrofagi są zdolne do syntezy i wydzielania cytokin prozapalnych, takich jak TNF-a, IL-1, IL-8 i IL-6 [1].
Niektóre badania wykazały, że jad pszczół hamuje rozwój miażdżycy u myszy indukowany przez LPS wstrzykiwany do paszy na diecie miażdżycogennej. Jest to prawdopodobnie spowodowane przeciwzapalnym działaniem jadu pszczelego . Badanie nasuwa wniosek, że spadek ilość cząsteczek adhezyjnych i czynników zapalnych wywołany przez jad pszczeli może być ochroną przed wytwarzaniem zmian miażdżycowych tętnic [1].
3. REUMATYZM
Zastosowanie jadu pszczoły (BV) w leczeniu stanów zapalnych i bólu w zapaleniu stawów jest coraz bardziej popularne. Wykonano badanie porównujące efekty działania BV i metotreksatu, najczęściej używanego leku antyreumatycznego i antyartretycznego . Dla artretycznych szczurów typowy jest obrzęk, rumień, sinica, hiperalgezja, spadek przyrostu masy ciała, wysoki TNF-α i anty-typ II przeciwciała kolagenu (AACII) oraz zmieniona aktywność podstawowej (APB) i neutralnej (APN) aminopeptydazy i dipeptydylowej peptydazy IV (DPPIV) [4].
Wykazano, że BV i MTX działają podobnie łagodząc lub przywracając aktywności peptydazy (z wyjątkiem APB), które są zmienione w zapaleniu stawów. Ponadto, istnieją dowody, że BV atenuowany posiada aktywność DPP-IV. Działając na poziom aktywności APN i DPP-IV, metotreksat i jad pszczeli negatywnie regulują kilka czynników prozapalnych, powodując działanie przeciwobrzękowe [4].
4. LECZENIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Efekty działania jadu pszczelego na raka jelita grubego oraz jego mechanizmy działania nie zostały jeszcze dokładnie poznane. W teście żywotności komórek i w analizie tworzenia kolonii wykazano, że jad pszczeli hamuje wzrost komórek raka jelita grubego w wyniku indukcji procesu apoptozy. Zahamowanie wzrostu komórek nowotworowych, zależne od wiązania DNA z jądrowym czynnikiem kappa B (NF-kB) również wynika z działania jadu pszczelego. Okazało się, że jad pszczeli blokuje aktywacje NF-kB przez bezpośrednie wiązanie z podjednostką p50 NF-kB. Wykazano, że jad pszczeli znacząco hamuje wzrost nowotworu w warunkach in vivo. Wyniki te sugerują, że jad pszczeli może hamować wzrost komórek raka okrężnicy, a efekty przeciw proliferacyjne mogą być związane z indukcją apoptozy przez aktywację receptorów DR4 i DR5 oraz hamowanie aktywacji NF-kB [5].
5. INNE CHOROBY ZAPALNE
Toczniowe zapalenie nerek, jest poważnym powikłaniem w toczniu rumieniowatym. Charakteryzuje się zapaleniem kłębuszków nerkowych, białkomoczem oraz zaburzeniami w czynności nerek. Zaobserwowano, że leczenie jadem pszczelim znacznie opóźniało pojawienie się białkomoczu, zapobiegało zapaleniu nerek, zmniejszało uszkodzenia jajowodów i jest to ściśle związane ze wzrostem śledziony,zmniejszeniem nerkowego stężenia cytokin prozapalnych takich jak TNF-α i IL-6 .Wyniki te sugerują, że leczenie jadem pszczelim może być potencjalnie wykorzystane do modulowania reakcji zapalnej [5].

BIBLIOGRAFIA
1 . Lee W-R, Pak SC, Park K-K. The Protective Effect of Bee Venom on Fibrosis Causing Inflammatory Diseases. Lai R, ed. Toxins. 2015;7(11):4758-4772. doi:10.3390/toxins7114758.
2. Seo H-J, Lee J. Serum sickness reaction with skin involvement induced by bee venom injection therapy. Asia Pacific Allergy. 2015;5(4):230-233. doi:10.5415/apallergy.2015.5.4.230.
3. Lee K-H, Yu J, Sun S, Kwon K. Intravenous Single Dose Toxicity of Sweet Bee Venom in Sprague-Dawley Rats. Journal of Pharmacopuncture. 2015;18(3):49-56. doi:10.3831/KPI.2015.18.024.
4. Yamasakia S.C., Mendesa M.T., Alpontia R.F., Silveiraa P.F. Efficacy of parenteral administration of bee venom in experimental arthritis in the rat: A comparison with methotrexate. Toxicon Volume 98, May 2015, Pages 75–88 (http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0041010115000550)
5. Jie Zheng, Hye Lim Lee, Young Wan Ham, Ho Sueb Song, Min Jong Song, Jin Tae Hong Anti-cancer effect of bee venom on colon cancer cell growth by activation of death receptors and inhibition of nuclear factor kappa. Oncotarget doi: 10.18632/oncotarget.6295 (http://www.impactjournals.com/oncotarget/index.php?journal=oncotarget&pa...)