Magiczne działanie odchudzające kawy i zawartej w niej kofeinie -chwyt marketingowy, czy prawdziwe odkrycie?

Daria Hojka, Anna Gerula, Marta Wiewióra-Tyrka

Specyfiki mające ułatwić odchudzanie to wielki hit ostatnich lat. Pełno ich nie tylko na aptecznych półkach, ale też w sklepach ze zdrową żywnością, hipermarketach, na bazarach. Oferta tych produktów dostępna w sprzedaży internetowej przyprawia o zawrót głowy.
Skąd moda na tabletki odchudzające? Z mylnego przekonania, że „odchudzacze” mogą czynić cuda. Chcemy wierzyć, że wyszczuplą bez wysiłku i efektu jo-jo. Tymczasem samo łykanie pigułek nie wystarczy. Aby osiągnąć wymarzony rezultat, niezbędne jest ograniczenie jedzenia i zwiększenie aktywności fizycznej. Jeśli zmniejszysz ilość kalorii, dodasz trochę ruchu, wtedy jest sens wspomóc się tabletkami, np. preparatami przyśpieszającymi spalanie tłuszczu(1).W skład tabletek na odchudzanie wchodzą takie substancje jak: CLA – sprzężony kwas linolowy, L-karnityna, HCA – kwas hydroksycytrynowy, efedryna, chitosan, fasolamina, błonnik, kofeina (bardzo często łączona jest z efedryną w różnego rodzaju preparatach. Jej działanie polega na wydłużeniu oddziaływania efedryny, a także pobudzeniu organizmu i zwiększeniu wydolności fizycznej. Zmniejsza także stężenie tri glicerydów w osoczu. Jest to efekt synergizmu ponieważ osobno substancje nie działają w ten sposób. Otrzymywana jest z ziarna kawowego lub z coraz bardziej popularnej rośliny Paulinia guarana (inaczej guarana), która zawiera czterokrotnie więcej kofeiny niż ziarno kawowe. Efedryna i kofeina należą do popularnych tzw. fat burnerów, czyli spalaczy tłuszczu (2).
Kofeina to naturalny alkaloid występujący między innymi w liściach, nasionach i owocach ponad 60 gatunków roślin. Najbardziej znanymi jej naturalnymi źródłami są: kawa, herbata, ziarno kakaowe, orzeszki cola i herbatki z guaraną(3). Efekt odchudzający przy stosowaniu suplementów zawierających kofeinę jest znacznie mocniejszy w porównaniu ze spożywaniem kawy.

Kofeina znalazła swoje zastosowanie jako suplement diety ponieważ przyspiesza tętno, podwyższa temperaturę ciała, pobudza termogenezę oraz zwiększa metabolizm kwasów tłuszczowych i spalanie tkanki tłuszczowej. Działanie to wynika z pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego oraz obwodowego bezpośrednio na komórki tłuszczowe(4). Do pożądanych efektów działania kofeiny należy przyspieszenie metabolizmu kwasów tłuszczowych, także zwiększenie siły skurczu mięśni. Stymulujące działanie kofeiny najbardziej uwidacznia się w zwiększeniu wydajności w stanie zmęczenia. Ta zwiększona dawka energii pozwala osobom ćwiczącym wytrwać dłużej podczas intensywnych wysiłków. Podczas spożywania kofeiny w dawkach większych niż 300mg/dobę zwiększa się termogeneza, co pozwala spalić więcej kalorii podczas wysiłku. Z kolei działanie powierzchowne kofeiny polega głównie na poprawie krążenia w powierzchownych warstwach skóry, co także powoduje lepsze ukrwienie tkanki tłuszczowej. Kofeina stymuluje komórki do spalania tłuszczu(5). Wzrost glukozy we krwi po spożyciu kofeiny hamuje apetyt, niestety po krótkim okresie mamy ochotę na podjadanie. Alkaloidy przyspieszają przemianę materii. Należy jednak pamiętać, że ciągły stan podwyższenia metabolizmu o 10% od normalnego prowadzi do zaburzeń snu i pamięci(6). Zdania naukowców, co do oddziaływania kofeiny na osoby z nadwaga, są podzielone. Część z nich uważa, ze kawa, zwłaszcza pita w nadmiarze, powoduje wzrost poziomu kortyzolu – hormonu stresu, odpowiedzialnego miedzy innymi za odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha. Inni badacze są odmiennego zdania – według nich, kawa wspomaga proces odchudzania, ponieważ reguluję wydzielanie insuliny. Zapobiega w ten sposób także cukrzycy insulinozależnej.

Obecnie kofeina jest składnikiem wielu preparatów zwalczających cellulit, ponieważ wspomaga uwalnianie tłuszczu z tkanek, przez co wygładza i poprawia wygląd skóry dotkniętej „skórką pomarańczową”. Kofeina przeciwdziała obrzękom, jest więc składnikiem kosmetyków walczących z tą dolegliwością. Wpływa na produkcję dopaminy powodując zwiększenie uczucia przyjemności. Pobudzający wpływ kofeiny na organizm poprawia stan psychiczny i pomaga wytrwać podczas ćwiczeń u osób stosujących niskokaloryczne .Przyczyni się do utraty dodatkowych kalorii. Ze względu na działania niepożądane należy stosować ją z umiarem. Do działań niepożądanych należą: arytmia, bezsenność, drżenie mięśni, bóle głowy. Rozwój tolerancji na kofeinę powoduje potrzebę przyjmowania coraz większych dawek Kofeina zwiększa także diurezę, dlatego w trakcie suplementacji należy pamiętać o odpowiednim nawadnianiu(11,12). Zielona odmiana kawy okazuje się być skutecznym sojusznikiem w odchudzaniu – ujawniły nowe badania. Metoda jest tania i skuteczna, wymaga jednak łączenia z określoną dietą. Odchudzające działanie zielonej kawy, o którym donosi brytyjski dziennik "Daily Mail", zostało ogłoszone przez Joe Vinsona, chemika z Uniwersytetu z Scranton w Pensylwanii. Zespół badaczy pod jego kierunkiem podawał ekstrakt z ziaren zielonej kawy 16 otyłym badanym w wieku ok. 20 lat. Po 22 tygodniach eksperymentu, podczas którego dokładnie monitorowano dietę, styl życia oraz kondycję badanych, zanotowano znaczną utratę wagi. Średnio każdy uczestnik badania zrzucił ponad 8 kilogramów. Nie do końca wiadomo, co konkretnie odpowiada za tak silne właściwości odchudzające zielonej kawy. Vinson podejrzewa, że zbawienne efekty są skutkiem działania kwasu chlorogenowego – silnego antyutleniacza. Ze względu na wiele niepewności dotyczących nowej metody eksperci zalecają ostrożność oraz zaznaczają – odchudzanie za pomocą zielonej kawy wymaga łączenia jej spożywania z określonym stylem życia – niskotłuszczową dietą oraz wysiłkiem fizycznym(8).

Innym odkrytym niedawno składnikiem kawy jest MOS(związek ekstrahowany z kawy).Z badań wykazano, że MOS zwiększa utratę tkanki tłuszczowej u osób z nadwagą(lecz tylko u mężczyzn). Celem badania było określenie, czy zużycie MOS(4g/dziennie)w połączeniu z dietą prowadzi do większej redukcji tkanki tłuszczowej niż próba placebo. Przeprowadzono eksperyment:
1grupa: osoby z nadwagą, którym podawano napoje placebo przez 12 tygodni.
2 grupa: osoby z nadwagą, którym podawano napoje zawierające MOS przez 21 tygodni.
Wagę, ciśnienie oceniano na początku badania i w punkcie końcowym za pomocą rezonansu magnetycznego.
Wnioski: mężczyźni spożywający MOS w napoju mieli większą utratę wagi niż mężczyźni spożywający napój placebo. U kobiet zmiana masy ciała i tkanki tłuszczowej nie różniły się między grupami. Potencjalne wykorzystanie MOS do kontroli wagi i poprawy dystrybucji tkanki tłuszczowej w przyszłości (9).

W innym badaniu naukowcy zajęli się właściwościami polifenoli kawy (CPP). W doświadczeniu wykorzystano myszy, które były karmione:
Grupa pierwsza: dieta wysokotłuszczowa, grupa druga: dieta wysokotłuszczowa z dodatkiem 0,5 do 1% CP
Wyniki:
-suplementacja CPP znacznie zmniejszyła przyrost masy ciała oraz gromadzenie się tkanki tłuszczowej jamie brzusznej i wątrobie.
-Wydatki energii pośredniej znacznie wzrosły u myszy, które były karmione CPP.
- Poziom acetylo-CoA, dehydrogenazy pirogronianowej były niższe u myszy karmionych CPP.

Wyniki powyżej wskazywały na poprawę energetyczną, obniżenie lipogenezy oraz zmniejszenie akumulacji tkanki tłuszczowej. Nastąpiło tłumienie enzymów ACC i SCD. Hamowanie ACC2 powoduje utratę hamowania CDT przez zmniejszenie malonylo-CoA, co prowadzi do wzrostu utlenienia kwasów tłuszczowych. Gdy nastąpi usunięcie lub zahamowanie wzrostu ACC wtedy następuję zmniejszenie masy ciała, zwiększenie wrażliwości na insulinę oraz odgrywa ważną rolę w regulacji metabolizmu energii (10).

Podsumowując: Czy kawa jest wskazana dla osób walczących z nadwagą? Pomimo twierdzeń części naukowców o rzekomym powodowaniu przez kawę wzrostu apetytu, wiele osób nie potwierdza tej tezy, a wręcz uważa, iż jest dokładnie odwrotnie – kawa powoduje u nich zmniejszenie apetytu. Jeżeli zatem uważamy, ze kawa pomaga nam w odchudzaniu, to znaczy zmniejsza apetyt, pijmy ją podczas odchudzania, oczywiście z umiarem. Duże dawki kawy w trakcie odchudzania nie są wskazane, ponieważ pijąc ją, pozbywamy się wielu cennych mikroelementów, które podczas diety odchudzającej i tak dostarczane są w mniejszej ilości. Aby zatem uniknąć niedoborów ważnych składników pokarmowych, nie przesadzajmy z ilością kawy. Oczywiście samo dostarczanie kofeiny do organizmu podczas odchudzania jest wskazane, należy jednak zachować zdrowy rozsądek gdyż sama kofeina nie odchudza.

Literatura:
(1) Rączkowska M., Tabletki odchudzające-co w nich jest, Poradnikzdrowie.pl
(2) Rączkowska M., Tabletki odchudzające-co w nich jest, Poradnikzdrowie.pl
(3) Pieczyńska J., Kofeina-wróg czy przyjaciel, DietaDlaZdrowia.pl
(4) Krawczyk P., Czy suprementy diety z kofeiną działają odchudzająco, WieszJak.pl
(5) Bielecka J., Kofeina-czy wspomaga odchudzianie, DOZ.pl
(6) Wanat G., Kofeina a odchudzianie, abcZdrowie
(7) http://chudnij.pl/suplementy-diety/item/29-kofeina-i-jej-znaczenie-dla-z...
(8) http://kobieta.dziennik.pl/piekna-i-zdrowa/artykuly/385193,zielona-kawa-...
(9) Pierre St-Onge M.,Salinardi T., Herron-Rubin K., Blank R., A Weight-Loss Diet Including Coffee-Derived Mannooligosaccharides Enhances Adipose Tissue Loss in Overweight Men but Not Women, Obesity (2012), 20, 2.
(10) Takatoshi Murase., Koichi Misawa., Yoshihiko Minegishi., Masafumi Aok.i., Hideo Ominami, Yasuto Suzuk.i, Yusuke Shibuya., Tadashi Hase, Coffee polyphenols suppress diet-induced body fat accumulation by downregulating SREBP-1c and related molecules in C57BL/6J mice, “American Journal od physiology-Endocrinology and Metabolism”, 2011.
(11) Bojarowicz H, Przygoda M. Kofeina. Część II. Kofeina a ciąża. Możliwość uzależnienia oraz toksyczność. Zastosowanie kofeiny w farmacji i kosmetologii. Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): 14-20
(12) http://portal.abczdrowie.pl/kofeina-a-odchudzanie#