Aspartam a bezpieczeństwo stosowania.

M. Greń, J. Petelewicz, J. Wróbel

Dopuszczalna dzienna dawka aspartamu w UE to 40 mg / kg masy ciała [1],
Znajduje się w powszechnie używanych produktach, np. w słodyczach, gumach do żucia oraz preparatach dostępnych w aptece m.in. antybiotykach, syropach.[1]
W USA spożycie aspartamu jest dopuszczalne, jest on zatwierdzony jako substancja nietoksyczna i bezpieczna. Można go stosować w celach odchudzania jako słodzik. [2]
Zdania co do bezpieczeństwa stosowania tego preparatu są podzielone. Jedne badania potwierdziły bezpieczeństwo stosowania go w diecie[1] inne wręcz przeciwnie.
Badania na niskokalorycznych słodzikach wykazały, że aspartam w mniejszym stopniu niż acesulfam-K i sacharyna wywołuje uszkodzenie DNA.[3] Natomiast profil bezpieczeństwa aspartamu jest lepszy niż sacharyny i cyklaminianu. [4]
Analizowano aberracje chromosomowe i wymianę chromatyd siostrzanych w komórkach szpiku kostnego u myszy. Wyniki wskazują, że aspartam w niskich stężeniach nie jest genotoksyczny.[5]
Bezpieczeństwo długotrwałego podawania 75 mg / kg m.c./24h aspartamu oceniano z wykorzystaniem randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo w grupach równoległych na 108 ochotnikach płci męskiej i żeńskiej w wieku 18 do 62 lat- w wynikach nie wykazano istotnych zmian w masie ciała oraz w standardowych badaniach laboratoryjnych.[6]
Badano wpływ aspartamu na raka żołądka, trzustki i endometrium w populacji włoskiej. Autorzy nie stwierdzili korelacji między ilością spożywanego aspartamu a większym ryzykiem wystąpienia nowotworów. Jednak jak sami badacze zauważyli ilość stosowanego słodzika w badaniu była niska. [7]
Podawanie aspartamu nie miało wpływu na hodowane potomstwo mysz, ponieważ nie zaobserwowano znaczących różnic w wadze potomków. Jednakże w tej samej hodowli zaobserwowano znaczący wzrost raka wątroby u samców, raka oskrzelików oraz płuc. Częstość występowania wzrastała wraz ze wzrostem ilości podawanego aspartamu. [8 Z kolei inne badanie nie potwierdziło wpływu aspartamu na nowotwór pierwotny guza mózgu.[9]
Według wielu badań przeprowadzonych na zwierzętach aspartam powoduje zaburzenia funkcjonowania organizmu. Stwierdza się jednak, że niewielkie stężenie nie ma hamującego wpływu na hipokamp szczurów, natomiast wyższe stężenia wpływają hamująco na enzym acetylocholinoesterazę (AChE). Wykonano badania na ludzkich erytrocytach i stwierdzono, że metabolity aspartamu, proporcjonalnie do dawki obniżają aktywność AChE.[10]
Jednym z metabolitów aspartamu jest metanol (10%), który szybko wchodzi do krążenia wrotnego i utlenia się w wątrobie do formaldehydu- bardzo reaktywnego związku chemicznego, który silnie wiąże się z białkami. [8]
W badaniu na szczurach wykryto wzrost peroksydacji lipidów, dysmutazy ponadtlenkowej oraz wykryto metanol w krwi. [11]
Badano również czy napoje dietetyczne zawierające m. in. aspartam mają wpływ na powstawanie hematopoetycznych nowotworów w populacji ludzkiej. Zaobserwowano zwiększone ryzyko chłoniaka nieziarniczego (NHL) przy zwiększonej podaży napojów energetycznych zawierających aspartam. Wyniki te były prawdziwe tylko dla populacji męskiej. Nie zaobserwowano zwiększonego ryzyka u kobiet.[12]
W wyniku badań przeprowadzonych na szczurach wykazano, zależne od dawki podawanego aspartamu , zmniejszenie stężenia glutationu, a przez to większą podatność na działanie wolnych rodników szczególnie w obrębie wątroby (nie przeprowadzono badań ich wpływu na inne narządy ). [13] Również w zależności od dawki zwiększał on występowanie chłoniaków, białaczek i złośliwych guzów miedniczek nerkowych i moczowodów u kobiet oraz nowotworów złośliwych nerwów obwodowych u mężczyzn.[1]
U pacjentów z padaczką, nadmierne spożywanie aspartamu może obniżyć próg napadów padaczki lub przedłużyć czas ich trwania.[4] [14]
Ze względu na osobniczą zmienność reakcji na aspartam, sugeruje się nie stosowanie go przez osoby, u których wystąpiły zawroty głowy, szumy w uszach lub utrata słuchu podczas jego zażywania. Ważne jest, że objawy te najczęściej ustępują po odstawieniu aspartamu, jednak jest to proces długotrwały.[15]
Na podstawie szczegółowej analizy opublikowanych badań dotyczących bezpieczeństwa aspartamu, nie musi być on wyłączony z użycia, ale powinien być używany w zalecanych ilościach.[4] Natomiast przepisy dotyczące sprzedaży dodatków do żywności powinny być zmienione, aby wymagano zgłaszania działań niepożądanych i prowadzenia ciągłych badań bezpieczeństwa ich stosowania.[14]

Bibliografia

1. Soffritti M, Belpoggi F, Esposti DD, Falcioni L, Bua L. Consequences of exposure to carcinogens beginning during developmental life; Basic Clin Pharmacol Toxicol. 2008 Feb;102(2):118-24.
2. Fitch C, Keim KS; Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: use of nutritive and nonnutritive sweeteners; J Acad Nutr Diet. 2012 May;112(5):739-58..
3. Bandyopadhyay A, Ghoshal S, Mukherjee A. Genotoxicity testing of low-calorie sweeteners: aspartame, acesulfame-K, and saccharin; Drug Chem Toxicol. 2008;31(4):447-57.
4. Janković SM., Controversies with aspartame; Med Pregl. 2003;56 (1):27-9.
5. Entissar S. AlSuhaibani ; In vivo cytogenetic studies on aspartame; Comp Funct Genomics. 2010. pii: 605921. Epub 2010 Jun 20.
6. Leon AS, Hunninghake DB, Bell C, Rassin DK, Tephly TR., Safety of long-term large doses of aspartame.; Arch Intern Med. 1989 Oct;149(10):2318-24.
7. Bosetti C., Gallus S., Talamini B., Montella M., Franceschi S., Negri E., La Vecchia C.; Artificial Sweeteners and the Risk of Gastric, Pancreatic, and Endometrial Cancers in Italy. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2009 Aug;18(8):2235-8
8. Morando S.,Fiorella Belpoggi, DBS, Marco Manservigi, DBS,Eva Tibaldi, DBS, Michelina Lauriola, PhD, Laura Falcioni, DVM, and Luciano BuaAspartame Administered in Feed, Beginning Prenatally Through Life Span, Induces Cancers of the Liver and Lung in Male Swiss Mice, Am J Ind Med. 2010 Dec;53(12):1197-206
9. Ce´cilia Cabaniols, Roch Giorgi, Olivier Chinot, Nabila Ferahta, Vale´rie Spinelli, Philippe Alla, Maryline Barrie, Marie-Pascale Lehucher-Michel; Links between private habits, psychological stress and brain cancer: a case–control pilot study in France; J Neurooncol (2011) 103:307–316
10. Simintzi I, Schulpis KH, Angelogianni P, Liapi C, Tsakiris S The effect of aspartame on acetylcholinesterase activity in hippocampal homogenates of suckling rats. Pharmacol Res. 2007 Aug;56(2):155-9.
11. Iyyaswamy A, Rathinasamy S, Effect of chronic exposure to aspartame on oxidative stress in the brain of albino rats. J Biosci. 2012 Sep;37(4):679-88.
12. Schernhammer ES, Bertrand KA, Birmann BM, Sampson L, Willett WC, Feskanich D Consumption of artificial sweetener- and sugar-containing soda and risk of lymphoma and leukemia in men and women.; Am J Clin Nutr. 2012 Dec;96(6):1419-28.
13. M. Abhilash, M.V. Sauganth Paul, Mathews V. Varghese, R. Harikumaran Nair Effect of long term intake of aspartame on antioxidant defense status in liver; Food and Chemical Toxicology 49 (2011) 1203–1207
14. Maher TJ, Wurtman RJ;Possible neurologic effects of aspartame, a widely used food additive; Environ Health Perspect. 1987 Nov;75:53-7.
15. Pisarik P, Kai D;Vestibulocochlear toxicity in a pair of siblings 15 years apart secondary to aspartame: two case reports.. Cases J. 2009 Sep 15;2:9237.