Stężenie albumin jako wskaźnik stanu odżywienia człowieka

Sonia Niemiec, Ewelina Niklas

Albumina to osoczowe białko, o dużym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania ustroju. Pełni funkcję transportującą, bierze udział w utrzymaniu odpowiedniego ciśnienia osmotycznego i onkotycznego. Jej stężenie w organizmie jest zależne od wielu czynników, m.in. od prawidłowej diety. Z tego powodu bywa wykorzystywana jako marker odżywienia zarówno u pacjentów zdrowych jak i poddawanych różnorodnym terapiom, związanym z ich schorzeniami.
Szczepanik i wsp. przeprowadzili w 2010 r. ocenę stanu niedożywienia u chorych z nowotworami złośliwymi przewodu pokarmowego, stosując jako wskaźniki: cztery najpowszechniej używane wskaźniki oceny stanu odżywienia (% utratę masy ciała, wskaźnik masy ciała, stężenie albumin i całkowitą liczbę limfocytów). Stężenie albumin < 3,5 g/dl przyjęto jako wartość oznaczającą niedożywienie. Autorzy w przedstawionej pracy zaznaczyli, że na podstawie podobnego badania przeprowadzonego przez Szczygła i wsp., stwierdzono zależność obniżonego stężenia albumin jedynie od stanu ciężkości choroby i nawodnienia pacjenta. Szczepaniak i wsp. przeprowadzili badania na 518 mężczyznach i 397 kobietach w Collegium Medicum, w Krakowie. Byli to chorzy na raka żołądka, trzustki i jelita grubego. Przeprowadzono ocenę stanu niedożywienia poprzez pomiar wskaźników wymienionych wyżej. Uzyskane wyniki w odniesieniu do stężenia albumin, pozwoliły sformułować następujące wnioski: obniżone stężenie albumin jest najrzadziej występującym wskaźnikiem niedożywienia w badanych grupach, obniżone stężenie albumin jest powiązane dodatnio z utratą masą ciała, obniżone stężenie albumin powiązane jest dodatnio ze zmniejszoną liczbą limfocytów, ale tylko u chorych na raka żołądka. Poza tym autorzy uważają, że ze względu na dłuższy okres półtrwania lepszymi markerami biochemicznym do oceny stanu niedożywienia są prealbumina i transferyna. Nie są one jednak rutynowo oznaczane.
Grzegorzewska i wsp. w 2009 r. na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu oznaczali laboratoryjne wskaźniki stanu odżywienia chorych leczonych dializą otrzewnową. Zaobserwowano związek pomiędzy leczeniem dializą otrzewnową, a zmniejszeniem bilansu azotowego i zmniejszeniem stężenia albumin. Oceniano wpływ na wyniki badań stanu odżywienia chorych leczonych DO następujących czynników: przewodnienia, stanu zapalnego, wieku metrykalnego, czasu trwania leczenia, kwasicy metabolicznej, choroby podstawowej i choroby współistniejącej, oraz sposobu leczenia farmakologicznego. Sformułowano poniższe wnioski, dotyczące stężenia albumin: zwiększenie objętości wody pozakomórkowej jest związane ujemnie ze stężeniem albumin w osoczu, chorzy ze zwiększoną przepuszczalnością otrzewnej mają obniżone stężenie albumin, wzrost stężenia białek ostrej fazy oraz IL-15 jest związany ujemnie ze stężeniem albumin
zmniejszenie stężenia albumin pojawia się u osób starszych. Autorzy uważają, że do oceny stanu odżywienia pacjentów dializowanych najkorzystniejsze są okresowe badania odpowiednich wskaźników, w tym stężenia albumin.
Skalska i wsp. w Collegium Medicum, w Krakowie, w 2009 r. badali zależność pomiędzy stężeniem 25-hydroksywitaminy D a stanem odżywienia u osób starszych. Wykazali, że niedobór witaminy D wiąże się z niedożywieniem i chorobami, o czym może świadczyć obniżone stężenie albumin < 3,5 g/dl. Grupę badaną stanowiło 70 osób. Na podstawie wykonanych pomiarów masy ciała i wzrostu obliczono BMI, a także oznaczono: stężenie wapnia, albuminy, kreatyniny, aminotransferazy alaninowej, parathormonu i 25(OH)D. Obniżenie stężenia albumin może wiązać się z wielochorobowością głównie w niewydolności nerek, negatywnymi rokowaniami, oraz obniżeniem siły mięśniowej, co zwiększa ryzyko urazów kośćca. Na podstawie uzyskanych wyników wysnuto poniższe wnioski: obniżenie stężenia witaminy D u osób z prawidłową masą ciała i nadwagą jest dodatnio powiązane z obniżeniem stężenia albumin, wzrost BMI (pow. 28) jest związany z obniżeniem stężenia albumin, ale za przyczynę tego stanu może odpowiadać proces starzenia, nieprawidłowy (ubogobiałkowy) skład spożywanych pokarmów, oraz związany z otyłością wzrost stężenia cytokin prozapalnych przestrajający metabolizm wątroby
Kuczyński w 2011 r., w Gorzowie Wielkopolskim, zastosował prealbuminę (PA) i białko wiążące retinol (RBP) do oceny podaży białka w diecie ciężarnych. Dodatkowo oznaczył poziom białka całkowitego, albumin, globulin i udział odsetkowy albumin w puli białka całkowitego. Stwierdził, że stężenia RBP i PA są znamiennie niższe w grupie ciężarnych z pokarmowym deficytem białka. Różnic takich nie zauważył w poziomach pozostałych oznaczanych parametrów. Badania przeprowadził na 92 ciężarnych. Eksperyment pozwolił mu stwierdzić, że: kobiety niedożywione mają obniżone stężenie albumin poniżej normy, co wiąże się, z podwyższonym ryzykiem wystąpienia patologii położniczych, upośledzeniem procesów naprawczych organizmu ciężarnej i upośledzeniem laktacji, różnice w stężeniu PA i RBP u pacjentek niedożywionych są bardziej widoczne niż obniżenie poziomu albumin, frakcja albumin stosunkowo wolno zmienia swój poziom pomimo wyraźnego deficytu białka i następnie wolno wzrasta pomimo jego wyrównania
Wańkowicz i wsp. badali w 2009 r. w Warszawie, niedożywienie u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek. Jako markery zastosowano: subiektywną ocenę stanu odżywienia, wywiad żywieniowy, 3-dniowe dzienniczki żywieniowe, oznaczenie stężenia albumin, cholesterolu, prealbumin, transferryn, insulinopodobnego czynnika wzrostu, hormonu wzrostu, białka C-reaktywnego, cynku, interleukiny-6, a także wskaźniki antropometryczne: zmianę masy ciała w określonym przedziale czasu, wskaźnik masy ciała, grubość fałdu skórnego i obwód ramienia. Stwierdzono, że: niewielki niedobór albumin wiąże się ze zmniejszonym spożyciem białek przy zespole nerczycowym i może być łatwo uzupełniony, znaczniejszy niedobór albumin jest zależny od wzrostu markerów stresu oksydacyjnego, niezależnie od prawidłowego składu (bogatobiałkowego) przyjmowanych pokarmów – przyczyną mogą być choroby układu sercowo-naczyniowego, hipoalbuminemia jest czynnikiem ryzyka śmiertelności całkowitej i śmiertelności z przyczyn sercowonaczyniowych u osób hemodializowanych lub leczonych dializą otrzewnową, ale hipoalbuminemia wykazuje w tym przypadku korelację ze stanem zapalnym, a nie z niedożywieniem, ponieważ na stężenie albumin w osoczu wpływa nie tylko skład diety u osób poddawanych dializie główny wpływ na obniżone stężenie albumin ma ich przemieszczenie do przestrzeni pozanaczyniowej, oraz występowanie stanu zapalnego, który hamuje produkcję albumin w wątrobie. Wańkowicz i wsp. uważają SGA i metody antropometryczne za najlepsze metody oceny niedożywienia u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek, ponieważ są to techniki tanie i łatwe w przeprwoadzeniu.
W Warszawie T. Teisseyre i wsp. badali temat oceny stanu odżywienia u dzieci z nadciśnieniem wrotnym w przebiegu mukowiscydozy. Analizą objęto 16 pacjentów w wieku od 5,5 do 14,7 lat; 7 dziewczynek i 9 chłopców . Stosując jako wskaźniki: wskaźnik Cole’a, BMI, morfologie krwi (hemoglobinę (g/dl) i liczbę limfocytów (K/µl), stężenie albumin (G/L) i cholesterolu (mg/dl). Stężenie albumin wynosiło od 23,52 do 42,12 G/L (średnio 34,3±4,98 G/L). Stężenie albumin należy do jednych z pięciu parametrów oceny czynności wątroby w skali Childa-Pugha. Według niej prawidłowe jest stężenie albumin powyżej 35 G/L (1 punkt), wartości między 28 a 35 G/L oceniane są na 2 punkty, a poniżej 28 G/L na 3 punkty (wzrost punktacji wskazuje na pogorszenie stanu klinicznego chorego). Tylko u jednej osoby stężenie albumin wynosiło poniżej 28 G/L, u ośmiu między 28 a 35 G/L, a u pozostałych siedmiu było prawidłowe. Wykazano że w mukowiscydozie często dochodzi do zmian w funkcjonowanie wątroby objawiających się: obniżeniem stężenia albumin i czynników krzepnięcia krwi oraz zmianami w metabolizmie białek, tłuszczy i węglowodanów. Poza tym w mukowiscydozie, częściej niż w zdrowej populacji, występuje refluks żołądkowo-przełykowy, który może powodem bólu podczas połykania i niechęci do spożywania posiłków. Istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia zwężenie przełyku, będącego jest powikłaniem choroby refleksowej, które pogarsza stan odżywienia. Częste zakażenia i hospitalizacje dzieci z mukowiscydozą pogłębiają stan niedożywienia. Wartościowymi parametrami w ocenie stanu odżywienia pozostaje stężenie albumin i cholesterolu, które są prostymi markerami czynności wątroby w zakresie syntezy białek. Hipoalbuminemia jest jednym z czynników rozwoju wodobrzusza. Obniżeniu stężenia albumin może towarzyszyć wzrost masy ciała spowodowany obecnością płynu w otrzewnej co paradoksalnie poprawia wartość wskaźników antropometrycznych.
E. Walewska i wsp. opracowali temat: stan odżywienia pacjentów żywionych dojelitowo w warunkach domowych. Badaniem objęto 131 chorych, dokonano pomiarów masy ciała i wzrostu w celu oznaczenia wskaźnika masy ciała (BMI) i pobrano krew w celu oznaczenia całkowitej liczby limfocytów oraz stężeń albumin i transferyny w surowicy. U każdego chorego zastosowano żywienie dojelitowe wg karty zleceń. Następnie powtórzono pomiary w 3. i 6. miesiącu żywienia dojelitowego. U osób w trakcie 6-miesięcznego żywienia dojelitowego, stwierdzono istotną statystycznie różnicę między poszczególnymi pomiarami stężeń albuminy podczas żywienia dojelitowego. Statystycznie znamiennie stężenie albuminy zwiększyło się po 6. miesiącu żywienia (zmiana o 0,12 g/dl – zmiana o 3,9%). Wzrost stężenia albumin po 3. miesiącu żywienia (wzrost o 0,04 g/dl – zmiana o 1,6%) oraz pomiędzy 3. i 6. miesiącem nie był statystycznie znamienny. Po 3 i 6 miesiącach stosowania żywienia dojelitowego stwierdzono znaczne niedożywienie u 1 badanego, umiarkowane niedożywienie po 3. miesiącu u 10 pacjentów, a po 6 miesiącach u 7. Nieznaczne niedożywienie po 3 miesiącach wykazywało 36 chorych, a po 6. miesiącu 24. Po 3. miesiącu stosowania żywienia u 52 chorych stan odżywienia określany na podstawie stężenia albumin był w normie, a po 6 miesiącach u 67 badanych. Wśród parametrów biochemicznych oceny stanu odżywienia wymienia się m.in. transferynę oraz albuminę, które wykazują w niedożywieniu zmniejszoną syntezę. Potwierdzono że hipoalbuminemia jest przede wszystkim wskaźnikiem ciężkości choroby i stanu nawodnienia ustroju, a nie następstwem niedożywienia. Analiza stężeń albumin przez okres 180 dni wykazała znamienny wzrost poziomu tego parametru pomiędzy pomiarami. Badania potwierdziły zatem, że oznaczanie stężeń albumin jest uzasadnione głównie w długotrwałym monitorowaniu stanu odżywienia.
Stan odżywienia pacjentów z rakiem żołądka przed zabiegiem chirurgicznym został zbadany przez Lucynę Ścisło i współpracowników. Badaniem objęto 99 chorych z rakiem żołądka przed planowym zabiegiem chirurgicznym. Do oceny stanu odżywienia wykorzystano: test przesiewowy opracowany przez Szczygła na podstawie testu Thorsdottir i wsp., procentową utratę masy ciała w ciągu 3–6 miesięcy, oznaczenie wskaźnika masy ciała (BMI), stężenia albumin w surowicy, określenie całkowitej liczby limfocytów oraz pomiar tłuszczowej i beztłuszczowej masy ciała. W wyniku badań ustalono że stężenie albumin przed operacją wynosiło średnio 3,8 g/dl. U 3% pacjentów wahało się w granicach 2,5–3,0 g/dl (niedożywienie umiarkowanego stopnia), u kolejnych 14,1% badanych zawierało się przedziale 3,1–3,5 g/dl (lekkie niedożywienie). U 82,8% badanych stężenie albumin wynosiło powyżej 3,5 g/dl. Na podstawie stężenia albumin stwierdzono, że niedożywienie wystąpiło u 17,1% pacjentów. Wyniki te potwierdzają opinię, że hipoalbuminemia jest przede wszystkim wskaźnikiem ciężkości choroby i stanu nawodnienia ustroju, dlatego też stężenie albumin w surowicy nie powinno być traktowane jako jedyny wskaźnik stanu odżywienia.

Bibliografia:
- Grzegorzewska i wsp., „Oznaczenie laboratoryjnych wskaźników stanu odżywienia chorych leczonych dializą otrzewnową”., 2009 r.
- Kuczyński, „Prealbumina i białko wiążące retinol jako markery podaży białka w diecie ciężarnych”, 2011 r.
- Skalska i wsp., „Stężenie 25-hydroksywitaminy D a stan odżywienia mierzony wskaźnikiem masy ciała u osób starszych”, 2009 r.
- Szczepanik i wsp., „Ocena stanu niedożywienia u chorych z nowotworami złośliwymi przewodu pokarmowego”., 2010 r.
- Ścisło i wsp., „Stan odżywienia pacjentów z rakiem żołądka przed zabiegiem chirurgicznym” , 2011 r.
- Teisseyre i wsp., „Ocena stanu odżywienia u dzieci z nadciśnieniem wrotnym w przebiegu mukowiscydozy”, 2004 r.
- Walewska i wsp., „Stan odżywienia pacjentów żywionych dojelitowo w warunkach domowych”, 2011 r.
- Wańkowicz i wsp., „Współczesna diagnostyka niedożywienia u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek”, 2009 r.