Chrom a odchudzanie - oto jest pytanie?

Magdalena Rocławska, Agata Skop

Chrom jest nieodzownym do życia mikroelementem. Jest niezbędny do utrzymania prawidłowego metabolizmu glukozy, pełni istotną rolę w metabolizmie niektórych białek i lipidów, zwłaszcza cholesterolu. Dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek wynosi około 2,6 µg/kg mc. i jest w większości dostarczane z żywnością. Najwięcej występuje go w białku zwierzęcym i roślinnym. Około 0,5 – 3% całkowitej dawki trójwartościowego chromu jest wchłaniane do organizmu. [1]
Chrom coraz częściej pojawia się w preparatach na odchudzanie w postaci kapsułek i tabletek w dawkach od 4 do 200 µg przyjmowanych raz dziennie. Jest dostępny w postaci: pikolinianu, chlorku, chelatu aminokwasowego oraz polinikotynianu. Na ulotkach pojawiają się następujące informacje:
- Chrom nieorganiczny ułatwia proces odchudzania regulując przemianę cukrów i tłuszczów w organizmie oraz zmniejsza łaknienie
- Chrom powoduje zmniejszenie ilości zjadanych słodyczy
- Chrom ogranicza magazynowanie tkanki tłuszczowej
- Preparat zalecany jest dla osób dorosłych w celu uzupełnienia diety w chrom oraz dla osób ze skłonnością do otyłości

Czy rzeczywiście chrom wykazuje takie działanie? Czy są badania pozwalające nam stwierdzić, że suplementy z chromem wspomagają odchudzanie?
W publikacjach naukowych dostępne są następujące badania, dotyczące najczęściej stosowanego w preparatach pikolinianu chromu:

1. United States Department of Agriculture w Północnej Dakocie w USA badało hipotezę, że suplementacja pikolinian chromu 200 µg powoduje zmniejszenie masy ciała kobiet przy zrównoważonej diecie. Badano 83 kobiety. Stosowano absorpcjometrię do oceny składu ciała i mierzono w surowicy i moczu stężenie chromu. Wyniki pokazały, ze suplementacja pikolinianu chromu spowodowała wzrost jego stężenia w surowicy krwi i moczu w porównaniu z kwasem pikolinowym i placebo. Jednak pikolinian chromu nie wpływa na masę ciała i tłuszczu, choć wszystkie grupy wykazały utratę wagi i tłuszczu. [2]
2. Department of Nutrition, University of Massachusetts badał wpływ chromu na wagę ciała, masę tkanki tłuszczowej u kobiet umiarkowanie otyłych. W badaniach wzięły udział 44 kobiety, od 27 do 51 roku życia. Zostały podzielone na dwie grupy, z których jedna otrzymywała 400 µg chromu a druga placebo. Uczestniczyły w nadzorowanym ćwiczeń i spacerów dwa razy w tygodniu. Parametry mierzono na początku badania, po 6 i 12 tygodniach. Suplementacja chromem nie wpłynęła istotnie na masę ciała, BMI, obwód talii i bioder. Obie grupy wykazały znaczący spadek masy tkanki tłuszczowej, który był spowodowany ćwiczeniami fizycznymi. [3]
3. Complementary Medicine z Peninsula Medical School, Universities of Exeter i Exercise and Health Science z University of Bristol prowadziły metaanalizę w celu oceny wpływu pikolinianu chromu na redukcję masy ciała. Poproszono o udział w publikowanych i niepublikowanych badaniach 9 ekspertów i 4 producentów preparatów komercyjnych zawierających pikolinian chromu. Badania przesiewowe, wybór, ekstrakcja danych, walidacja i ocena jakości metodologicznej była przeprowadzona niezależnie przez dwóch recenzentów. Badania musiały być randomizowane, z podwójnie ślepą próbą i grupą kontrolną placebo. Dziesięć badań spełniało wszystkie kryteria i przedstawiło dane, które były korzystne dla puli statystycznej. Znaczący wpływ różnicujący na masę ciała znaleziono w przypadku pikolinianu chromu. Trzy z pośród przeprowadzonych prób zgłosiły zdarzenia niepożądane, wskazując nieobecność tych negatywnych skutków w leczonych grupach. Podsumowując, analiza wskazuje stosunkowo niewielki wpływ pikolinianu chromu w porównaniu z placebo na redukcję masy ciała. Znaczenie kliniczne wpływu jest dyskusyjne. [4]
4. Prowadzono badania nad wpływem treningu oporowego i pikolinianu chromu na skład ciała i mięśni szkieletowych u starszych mężczyzn. Zbadano 18 mężczyzn (w wieku od 56-69 lat). Mężczyźni zostali losowo podzieleni na 2 dziewięcioosobowe grupy. Jedna grupa spożywała 924 µg Cr / dzień w postaci pikolinianu chromu, druga grupa zaś przyjmowała placebo przez 12 tygodni. Przez ten czas badani byli poddawani ćwiczeniom fizycznym o dużej intensywności 2 razy w tygodniu. Pikolinian chromu zwiększył wydalanie Cr 50-krotnie. Zaobserwowano wzrost siły mięśniowej, który był indukowany treningiem, ale efekt ten nie został wzmocniony przez podawanie chromu. Beztłuszczowa masa, cała masa mięśni ciała wzrosła u mężczyzn ze stabilną wagą ciała niezależnie od CrPic. Podsumowując suplementacja pikolinianu chromu nie zwiększyła FFM – masy tkanki beztłuszczowej, masy mięśniowej i nie spowodowały utraty tkanki tłuszczowej. [5]
5. Russell S. Phillips, M.D z Harvard Medical School z Bostonu badał rolę chromu w otyłości Przedstawił wyniki trzech badań z randomizacją 14-16. Nie wykazały one żadnych różnic w utracie wagi pomiędzy leczeniem i placebo. Jednakże, wyciąganie wniosków z tych badań jest trudne ze względu na ich mały rozmiar (n = 15 do 36). Chociaż krótkoterminowe próby wykorzystujące pikolinian chromu nie zgłosiły znaczących niekorzystnych skutków, istnieją teoretyczne obawy, że ta forma chromu może generować wolne rodniki. Została zaobserwowana rabdomioliza i niewydolność nerek, które mogą być związane z dziennym spożyciem pikolinianu chromu w dawce ponad 1000 µg. [6]
Ponadto na opakowaniach preparatów znajdują się informacje, że chrom działa wspomagająco w leczeniu cukrzycy. Jest to osobny problem wymagający weryfikacji, jednakże w badaniach wielu naukowców łączy wpływ chromu na metabolizm glukozy z otyłością, gdyż występują one wspólnie w zespole metabolicznym.
Między innymi prowadzono badania by określić skutki oddziaływania pikolinianu chromu (CrPic) na metabolizm glukozy u pacjentów z zespołem metabolicznym. Badanie randomizowane z podwójną ślepą próbą z kontrolowanym placebo zostało przeprowadzone w akademickim centrum medycznym w USA. 63 pacjentów z National Cholesterol Education Program Adult Treatment Panel III ze zdiagnozowanym zespołem metabolicznym zostało poddanych badaniu. Głównym punktem końcowym była zmiana indeksu insulinowrażliwości pochodzącego z testu dożylnego obciążenia glukozą. Określone wcześniej drugorzędowe punkty końcowe obejmowały zmiany w innych pomiarach metabolizmu glukozy, stresu oksydacyjnego, stężenia lipidów w surowicy i wysokiej czułości białka C-reaktywnego. Po 16 tygodniach leczenia CrPic, nie było istotnych zmian wskaźnika wrażliwości insuliny w obu grupach. Jednakże, CrPic spowodował ostrą reakcję insulinową na glukozę. CrPic nie miał znaczącego wpływu na inne środki metabolizmu glukozy, masy ciała, stężenia lipidów w surowicy. Zatem wnioskujemy z przedstawionego badania, że CrPic w dawce 1000 ug / dzień nie poprawia kluczowych cech zespołu metabolicznego u otyłych chorych bez cukrzycy. [8]
Powyższe badania prowadzone niezależnie uzyskały podobne wnioski: Suplementacja chromu w ilościach pokrywających się z zakresem dawek w preparatach na rynku ( 4 - 200 µg) lub nawet go przewyższająca (1000 µg – badanie nr 5) nie wpłynęła znacząco na utratę masy ciała. Co więcej, istnieją doniesienia o toksyczności pikolinianu (czyt. artykuł 5 donoszący o indukowaniu powstawania wolnych rodników), warto więc przyjrzeć się innym postaciom, które nie wykazują takiego działania.
W badaniach prowadzonych w Departament of Pharmacy Science z Californii porównywano toksyczność pikolinianu z nikotynianem chromu. Ujawniono, że pikolinian chromu powoduje zacznie większy stres oksydacyjny związany z produkcją rodników hydroksylowych, uszkodzenia DNA, nasilenie aberracji chromosomowych, wyczerpywanie się enzymów antyoksydacyjnych. Wykazano zatem jego działanie mutagenne. Z kolei nikotynian ma lepszą biodostępność i skuteczność, przy braku toksyczności opisanej w przypadku pikolinianu.[8] Co więcej prowadzono również badania sugerujące, że suplementacja nikotynianem chromu połączona z treningiem fizycznym jest bardziej korzystna niż same ćwiczenia. Spowodowała ona znaczną utratę wagi i obniżenie odpowiedzi insulinowej w doustnym teście obciążenia glukozą, czego nie wykazano w badaniach z pikolinianem. [9]
Podsumowując, sama suplementacja chromu bez żadnej aktywności fizycznej, zmiany trybu życia i diety na pewno nie przyniesie oczekiwanego efektu zrzucenia zbędnych kilogramów. A w przypadku postaci pikolinianu nie znajdujemy żadnych potwierdzeń działania w otyłości nawet przy towarzyszących ćwiczeniach fizycznych. Jeśli już ktoś decyduje się na zakup tego typu preparatów, powinien zwrócić uwagę na dawkę, a przede wszystkim postać chromu, żeby uniknąć jego ewentualnej toksyczności.

Piśmiennictwo:
1. „Toksykologia współczesna”, Witold Seńczuk, Warszawa, 2006
2. „Chromium picolinate supplementation in women: effects on body weight, composition, and iron status.” Henry C. Lukaski, Ph.D.*, William A. Siders, Ph.D., and James G. Penland, Ph.D., Nutrition 23 (2007) 187–195
3. „Effect of Chromium Supplementation and Exercise on Body Composition, Resting Metabolic Rate and Selected Biochemical Parameters in Moderately Obese Women Following an Exercise Program” Stella L. Volpe, PhD, RD, Hui-Wen Huang, MS, Kanokwan Larpadisorn, MS, and Ingrid I. Lesser, Lic, Received October 19, 2000; revision accepted May 18, 2001
4. „Chromium picolinate for reducing body weight: meta-analysis of randomized trials”. Pittler MH, Stevinson C, Ernst E., Int J Obes Relat Metab Disord., 2003 Apr;27 (4):522-9.
5. „Effects of resistance training and chromium picolinate on body composition and skeletal muscle in older men.” Campbell WW, Joseph LJ, Davey SL, Cyr-Campbell D, Anderson RA, Evans WJ. J Appl Physiol., 1999 Jan;86(1):29-39.
6. „Common dietary supplements for weight loss.” Saper RB, Eisenberg DM, Phillips RS., Am Fam Physician. 2004 Nov 1;70(9):1731-8.
7. „Chromium picolinate does not improve key features of metabolic syndrome in obese nondiabetic adults.” Iqbal N, Cardillo S, Volger S, Bloedon LT, Anderson RA, Boston R, Szapary PO., Metab Syndr Relat Disord. 2009 Apr;7(2):143-50.
8. „Cytotoxicity and oxidative mechanisms of different forms of chromium.” Bagchi D, Stohs SJ, Downs BW, Bagchi M, Preuss HG., Toxicology. 2002 Oct 30;180(1):5-22.
9. „Chromium and exercise training: Effect on obese women”. Grant KE, Chandler RM, Castle AL, Ivy JL: Med Sci Sports Exerc 29:992–998, 1997