Lecytyna – ratunkiem dla mózgu?

Joanna Kaczmarzyk, Sylwia Kalembka

WSTĘP

Lecytyna to związek fosfolipidowy pozyskiwany z olejów roślinnych (głównie sojowego) ale również z żółtek jaj kurzych. Jest substancją niejednorodną, w skład fosfolipidów wchodzą: fosfatydylocholina, fosfatydyloinozytol, fosfatydyloseryna, również kwasy tłuszczowe, trójglicerydy i węglowodany. Fosfolipidy biorą udział w budowie błon komórkowych m.in. neuronów i struktur wewnątrzkomórkowych i w tym upatruje się pozytywny wpływ lecytyny na pamięć. Lecytyna - jako źródło choliny – wywiera prawdopodobnie szczególnie korzystny wpływ na czynności układu nerwowego, ponieważ jest zużywana do produkcji acetylocholiny, jednego z głównych neuroprzekaźników w naszym organizmie. Poza tym lecytyna a dokładniej jej nienasycone kwasy tłuszczowe mają korzystny wpływ na stężenie cholesterolu i triglicerydów we krwi, zapobiegając odkładaniu się cholesterolu w ścianach naczyń krwionośnych. Hamuje niepożądane procesy utleniania, zapobiega marskości wątroby oraz jej stłuszczeniu, ogranicza powstawanie kamieni w pęcherzyku żółciowym. Uważa się wieć, że lecytyna usprawnia pracę mózgu, serca, wątroby i mięśni szkieletowych. Dlatego też substancja ta w ostatnich latach zyskała bardzo dużo popularności jako suplement diety, wskazany przy dolegliwościach związanych z osłabieniem pamięci i koncentracji, w stanach stresowe, nadpobudliwość nerwowej, bezsenność a także w Stanach wyczerpania fizycznego i psychicznego (przepracowanie, wyczerpanie, szybkie męczenie się) [1]

CEL PRACY

Celem pracy jest uzyskanie odpowiedzi na pytanie czy lecytyna faktycznie wywiera korzystny wpływ na usprawnienie pamięci i funkcji poznawczych mózgu u osób zarówno zdrowych, jak i u chorych z łagodnymi zanikami pamięci oraz cierpiących na chorobę Alzhaimera czy chorobę Parkinsona. Opierając się na naukowej literaturze postaramy się odpowiedzieć na to pytanie.

DYSKUSJA

Dotychczas przeprowadzono wiele badań dotyczących powyższego problemu medycznego. Wiele doświadczeń potwierdza korzystny wpływ lecytyny na funkcjonowanie mózgu. Według badań Kato-Kataoka i współpracowników doustne podawanie Soy-PS (zawierającego znaczne ilości lecytyny) przez okres 6 miesięcy polepszyło pamięć, zwłaszcza opóźnione przypominanie???? (delayed recall ) (uważany jako jeden z głównych i pierwszych objawów demencji), u osób w podeszłym wieku skarżących się na problemy z pamięcią. Soy-PS może być suplementem diety zapobiegającym rozwojowi demencji u osób starszych. [2] Podobne wyniki na grupach starszych osób uzyskano w innych badaniach. [3]
Na potwierdzenie tej tezy można przytoczyć jeszcze jedno badanie dotyczące dość popularnego w Polsce typu preparatu – Buerlecithin w płynie. Przeprowadzone zostało na grupie badanych powyżej 55 roku życia z problemami pamięci. Podawanie płynu Buerlecithin przez 84 dni spowodowało wyraźną poprawę wszystkich obserwowanych parametrów poznawczych. [4]
Badania na zwierzętach również potwierdzaje te założenia. Satoru Suzuki i wsp. udowodnili że doustne podawanie starszym szczurom lecytyny poprawiło ich wydajność pokonania labiryntu wodnego Morrisona. [5]
Mimo, że wiele badań potwierdza pozytywny wpływ lecytyn na procesy poznawcze i pamięć u zdrowych starszych osób, nie znamy jednak mechanizmu tego działania. [6], [7]

Powyższe badania dotyczyły osób zdrowych, a jak lecytyna wpływa na zagadnienia związane z pamięcią u osób z chorobą Alzhaimera lub chorobą Parkinsona?
Według przeprowadzonych bada uważa się, że podawanie lecytyny osobom chorym na Parkinsona nie doprowadziło do znacznej poprawy klinicznej choroby ale uzyskano pewne pozytywne efekty związane z pamięcią, procesami poznawczymi i motoryką. [8]
Pojawiają się także w literaturze prace, które potwierdzają brak korzystnych efektów lecytyny na pracę mózgu u osób starszych i chorych na chorobę Alzhaimera czy chorobę Parkinsona ale także zaprzeczają jej pozytywnemu wpływowi u osób subiektywnie odczuwających problemy z pamięcią, [9]
Przeprowadzono także badanie na modelu zwierzęcym dotyczące wpływu lecytyn na mózg i pamięć w stanach padaczkowych. Można z niego wnioskować, że taka suplementacja może chronić mózg przed stresem oksydacyjnym spowodowanym napadami padaczkowymi i może poprawić zdolność uczenia się i pamięć in vivo. [10]

Harris i wsp przeprowadzili także doświadczenie na grupie dorosłych ludzi w przedziale wieku od 22-55 , podając lecytynę doustnie 5 godzin przed wykonaniem testów pamięci, okazało się że lecytyna w żaden sposób nie wpłynęła na polepszenie pamięci i szybkość psychomotoryczną. [11] Jednakże w większości badań podkreśla się, że aby zaobserwować jakikolwiek pozytywny wpływ lecytyn na pamięć, należy ją stosować długotrwale, a nie w jednorazowej dawce.

Pojawia się jeszcze pytanie czy lecytyna jest bezpieczna w stosowaniu?
Według badań przeprowadzonych na grupie starszych ludzi z problemami z pamięcią, lecz nie chorujących na demencję, uważa się, że przebadane dawki lecytyny są bezpieczne, dobrze tolerowane i nie wykazują żadnych negatywnych skutków na badane parametry. [12]

WNIOSEK
Na podstawie zebranych materiałów można wnioskować, że lecytyna poprawia pamięć i funkcje poznawcze mózgu, przede wszystkim u osób starszych, zdrowych. Warunkiem jest jednak długotrwałe i regularne stosowanie takiej suplementacji, jednorazowe dawki nie wywierają żadnego wpływu. Niedostateczna jest ilość informacji na temat jej wpływu na proces uczenia się i zapamiętywania u młodych, zdrowych ludzi, pewne jest jednak, że przyjmowanie takich preparatów nie szkodzi (ale czy pomaga?). Większość badań sugeruje także, że lecytyna nie ma potencjału na stanie się lekiem w ciężkich chorobach ośrodkowego układu nerwowego, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona. Wpływ na stan padaczkowy nie jest jeszcze dość dobrze poznany, jednak dotychczasowe badania wskazują na możliwość pozytywnego efektu suplementacji lecytyną u osób z padaczką.

Bibliografia

1. www.pharmindex.pl
2. Kato-Kataoka A, Sakai M, Ebina R, Nonaka C, Asano T, Miyamori T. Soybean-derived phosphatidylserine improves memory function of the elderly Japanese subjects with memory complaints. J Clin Biochem Nutr. 2010 Nov;47(3):246-55
3. Richter Y, Herzog Y, Eyal I, Cohen T. Cognitex supplementation in elderly adults with memory complaints: an uncontrolled open label trial. J Diet Suppl. 2011 Jun;8(2):158-68.
4. Volz HP, Hehnke U, Hauke W. Improvement in quality of life in the elderly. Results of a placebo-controlled study on the efficacy and tolerability of lecithin fluid in patients with impaired cognitive functions. MMW Fortschr Med. 2004 Dec 9;146(Suppl 3-4):99-106. German.
5. Suzuki S, Yamatoya H, Sakai M, Kataoka A, Furushiro M, Kudo S. Oral administration of soybean lecithin transphosphatidylated phosphatidylserine improves memory impairment in aged rats. J Nutr. 2001 Nov;131(11):2951-6.
6. Blusztajn JK, Mellott TJ. Choline nutrition programs brain development via DNA and histone methylation. Cent Nerv Syst Agents Med Chem. 2012 Jun;12(2):82-94.
7. Park HJ, Lee SY, Shim HS, Kim JS, Kim KS, Shim I. Chronic Treatment with Squid Phosphatidylserine Activates Glucose Uptake and Ameliorates TMT-Induced Cognitive Deficit in Rats via Activation of Cholinergic Systems. Evid Based Complement Alternat Med. 2012.
8. Tweedy JR, Garcia CA. Lecithin treatment of cognitively impaired Parkinson's patients. Eur J Clin Invest. 1982 Feb;12(1):87-90.
9. Higgins JP, Flicker L. Lecithin for dementia and cognitive impairment. Cochrane Database Syst Rev. 2003
10. Liu SH, Chang CD, Chen PH, Su JR, Chen CC, Chaung HC. Docosahexaenoic acid and phosphatidylserine supplementations improve antioxidant activities and cognitive functions of the developing brain on pentylenetetrazol-induced seizure model. Brain Res. 2012 Apr 27;1451:19-26.
11. Harris CM, Dysken MW, Fovall P, Davis JM. Effect of lecithin on memory in normal adults. Am J Psychiatry. 1983 Aug;140(8)
12. Vakhapova V, Richter Y, Cohen T, Herzog Y, Korczyn AD. Safety of phosphatidylserine containing omega-3 fatty acids in non-demented elderly: a double-blind placebo-controlled trial followed by an open-label extension. BMC Neurol. 2011 Jun 28;11:79.