Kwas hialuronowy w kosmetykach i preparatach doustnych

Majnusz Izabela, Bajorek Izabela

Kwas hialuronowy obok kolagenu jest najważniejszym składnikiem naszej skóry. Znajduje się także w tkance łącznej, stawowej, w ścianach naczyń krwionośnych, płynach ustrojowych, jednak najwięcej, bo aż 50 % całkowitej ilości, znajduje się w skórze. Jest mukopolisacharydem o średniej masie cząsteczkowej między 600 - 1000 KDa, łączącym włókna kolagenowe i elastynowe w skórze właściwej. Jest obecny w przestrzeni międzykomórkowej naskórka oraz w skórze właściwej jako składnik bezpostaciowego żelu proteoglikanowego, który jest zbiornikiem wodnym dla skóry. Odpowiedzialny jest także za nieprzepuszczalność dla płynów międzytkankowych i bakterii. Jego ilość zależna jest od wieku - najwyższe stężenie jest w skórze niemowląt i dzieci i w miarę upływu czasu, a szczególnie po 50 roku życia, następuje gwałtowny spadek jego ilości - oraz od pory roku - w okresie letnim pod wpływem promieniowania UV ulega fotodegradacji prowadząc do procesu fotostarzenia skóry. Spadek ilości kwasu hialuronowego jest jedną z przyczyn wysuszenia i pomarszczenia starczej skóry [1].
Na rynku kosmetycznym i suplementów diety możemy się spotkać z różnymi preparatami zawierającymi kwas hialuronowy. Spośród nich możemy wyróżnić kremy, maseczki, emulsje, mleczka, ampułki zawierające koncentraty kwasu hialuronowego a także preparaty doustne. Mają one za zadanie nawilżyć i odżywić skórę, a także zahamować proces jej starzenia [2, 3].

Celem naszej pracy jest znalezienie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy rozmiar kwasu hialuronowego ma znaczenie?

Kosmetyki dostępne na rynku zawierają różne postaci kwasu hialuronowego. Możemy się spotkać zarówno z wielkocząsteczkowym jak i małocząsteczkowym kwasem hialuronowym. Niektórzy producenci aby zwiększyć wchłanianie kwasu hialuronowego przez skórę zamknęli go w nowoczesnych postaciach substancji aktywnych -liposomach. Skuteczność kwasu hialuronowego w walce zmarszczkami a także mechanizm jego działania w znacznym stopniu zależy właśnie od jego postaci [4].
Wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy nie przenika przez skórę. Ten rodzaj kwasu tworzy film na powierzchni skóry, powodując lokalnie silne podwyższenie wilgotności warstwy rogowej naskórka, co skutkuje odczuwalną gładkością skóry. Zwiększa również przepuszczalność naskórka co ułatwia przenikania substancji czynnych w głąb skóry [1].
Z powyższych informacji wynika zatem, że wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy zawarty w kosmetykach nie jest w stanie odbudować ubytków kwasu hialuronowego w starzejącej się skórze.
Aby móc osiągać efekty terapeutyczne poniżej naskórka, wyprodukowano kwas hialuronowy niskocząsteczkowy o masie cząsteczkowej mniejszej niż 4900 daltonów. Mniejsze cząsteczki kwasu hialuronowego są w stanie przenikać skórę przez co wiążą one wodę w głębszych warstwach skóry. Taka postać kwasu hialuronowego zapewnia lepszą skuteczność w walce zmarszczkami niż wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy, daje prawidłowe nawilżenie, jędrność i elastyczność skóry. Niskocząsteczkowy kwas hialuronowy znalazł także zastosowanie przy cerze zranionej (po peelingach, goleniu, depilacji, epilacji) i popękanej, czyli tam, gdzie potrzebna jest regeneracja naskórka [1].
Skuteczność małocząsteczkowego kwasu hialuronowego w walce ze zmarszczkami została potwierdzona badaniami in vivo [5].
Niestety małocząsteczkowy kwas hialuronowy może paradoksalnie przyspieszyć proces starzenia się skóry. Jest to związane z tym, że może on być rozpoznawany przez receptory Toll (TLR) 2 i 4 w wyniku czego przyczynia się do wytwarzania prozapalnych mediatorów. Ponadto może on współzawodniczyć z wielkocząsteczkowym kwasem hialuronowym obecnym w organizmie o receptory komórkowe i zaburzać rozwój tkanek [5].
Chciałybyśmy zwrócić uwagę na to, że proces fotodegradacji kwasu hialuronowego obecnego w skórze polega na przeprowadzaniu kwasu hialuronowego z postaci wielkocząsteczkowej do postaci małocząsteczkowej dlatego też stosowanie kosmetyków zawierających małocząsteczkowy kwas hialuronowy również nie odbudowuje ubytków kwasu hialuronowego w starzejącej się skórze [6].
Na rynku możemy się także spotkać kosmetykami zawierającymi wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy zamknięty liposomach dzięki czemu polepsza się jego zdolność przenikania przez skórę. Liposomy są strukturami złożonymi z fosfolipidów. Ich budowa jest podobna do budowy błony komórkowej. Mają postać małych kulek o średnicy 25 nm - 1µm. W środku liposomów można zamknąć substancję aktywną. Liposomy bez trudu pokonują barierę, jaką dla substancji zawartych w kremie stanowi warstwa rogowa. Nawet cement międzykomórkowy, szczelnie wypełniający przestrzenie między jego komórkami, nie stanowi dla nich przeszkody. Dzięki temu mechanizmowi, składniki aktywne zamknięte w liposomach charakteryzują się lepszymi parametrami wchłaniania. Jednym ze składników aktywnych, niezwykle istotnych dla utrzymania właściwego nawilżenia skóry jest kwas hialuronowy [7].
Wyniki „in vitro” pokazują wyraźny wzrost zawartości kwasu hialuronowego w naskórku i skórze właściwej, co dowodzi zdolności systemów liposomalnych do przenoszenia substancji czynnych do wnętrza komórek. Po 30-dniowym stosowaniu preparatu z liposomami z kwasem hialuronowym stwierdzono wzrost nawilżenia o 66,87% w porównaniu z preparatem zawierającym liposomy z placebo [7].

Czy kwas hialuronowy wchłania się i dociera do miejsca docelowego po podaniu doustnym?
Na rynku możemy spotkać się z preparatami wielkocząsteczkowego kwasu hialuronowego stosowanymi doustnie. Są one stosowane zarówno w celu polepszenia kondycji skóry jak i w celu odbudowy mazi stawowej w chorobie zwyrodnieniowej stawów [3]. W związku z tym pojawiło się pytanie, czy kwas hialuronowy będący cząsteczką o dużej masie cząsteczkowej jest w stanie wchłonąć się z przewodu pokarmowego.
Po przeprowadzeniu badań okazało się, że wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy jest w stanie przeniknąć barierę jaką stanowi ściana przewodu pokarmowego . Doświadczenie wykonał dr Schauss z AIBMR Life Sciences. Podawał on psom i szczurom specjalnie znakowany wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy. Po 15 minutach zaobserwował pojawianie się wielkocząsteczkowego kwasu hialuronowego w tkankach, a po 24 godzinach zauważył na specjalnych zdjęciach kwas hialuronowy w skórze i stawach [8].
Kwas hialuronowy naturalnie występujący w organizmie jest normalnie transportowany przez osocze z jednej tkanki do drugiej, co potwierdza możliwość pochłaniania go przez błonę układu pokarmowego. Kwas hialuronowy prawdopodobnie wchłania się dzięki osoczu, a nie przez żyły, ponieważ po podaniu doustnym nie obserwowano zwiększonej ilości w wątrobie [8].
Niestety procent wchłoniętej dawki kwasu hialuronowego jest niewielki. Z przeprowadzonych badań wynika, że 86.7 – 95.6% podanej dawki kwasu hialuronowego ulega wydaleniu, głównie z kałem. Zaabsorbowany kwas hialuronowy ulega rozmieszczeniu w różnych tkankach a jego ilość jest uzależniona od postaci kwasu hialuronowego (HyaMax, NutriHyl). Analizując wykresy zależności procent wchłoniętej dawki w poszczególnych tkankach od czasu możemy zauważyć, że co najwyżej 0,3% wchłoniętej dawki przedostaje się do skóry. Lepszą sytuację obserwujemy w przypadku mazi stawowej, gdzie może przedostać się 3,5% wchłoniętej dawki. Po 72h większość wchłoniętej dawki ulega eliminacji [9].
Decydując się na przyjmowanie kwasu hialuronowego w postaci doustnej należy uzbroić się w cierpliwość. Przy tak niskim wchłanianiu z przewodu pokarmowego i tak szybkiej eliminacji efekt działania może pojawić się dopiero po kilkumiesięcznym doustnym przyjmowaniu kwasu hialuronowego.

Obecnie trwają próby zwiększenia wchłaniania wielkocząsteczkowego kwasu hialuronowego przez przewód pokarmowy poprzez zastosowanie kompleksu kwasu hialuronowego z fosfolipidami (Haplex). Dotychczasowe badania wskazują na poprawę wchłaniania kwasu hialuronowego w takim kompleksie. Być może w najbliższym czasie pojawią się na rynku preparaty zawierające kompleksy kwasu hialuronowego z fosfolipidami o większej skuteczności w pielęgnacji skóry i profilaktyce chorób stawów niż obecnie dostępne preparaty kwasu hialuronowego [10].

BIBLIOGRAFIA
1. http://mazidla.com/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage_n...
2. http://www.kobieta.info.pl/pielgnacja-twarzy/1033-kosmetyki-z-kwasem-hia...
3. http://www.domzdrowia.pl/filter/3,342,piekna-skora/11,1095,kwas-hialuron...
4. http://www.swiat-zdrowia.pl/artykul/wielka-i-mala-czasteczka
5. M. Farwick, P. Lersch, G. Strutz; Low Molecular Weight Hyaluronic Acid:Its Effects on Epidermal Gene Expression &Skin Ageing (http://personal-care.evonik.com/product/personal-care/en/media-center/do...)
6. http://news.webwweb.pl/2,33792,0,Batalia,o,kwas,hialuronowy,czy,rozmiar,...
7. http://www.beautyever.pl/pl/p/KWAS-HIALURONOWY-W-LIPOSOMACH-/302
8. http://www.femin.pl/Articles/view/140/FAQ#9
9. L. Balogh, A. Polyak, D. Mathe, R. Kiraly, J. Thuroczy, M. Terez, G. Janoki, Y. Ting, L. R. Bucci, A. G. Achauss; Absorption, Uptake and Tissue Affinity of High-Molecular-Weight Hyaluronan after Oral Administration in Rats and Dogs (http://www1.advancedmusclescience.com/wp-content/uploads/2012/04/Absorpt...)
10. Si-Ling Huang, Pei-Xue Ling, Tian-Min Zhang; Oral absorption of hyaluronic acid and phospholipids complexes in rats (http://www.wjgnet.com/1007-9327/13/945.pdf)