Aromaterapia jako alternatywa w leczeniu bezsenności

Justyna Łukasik

Mimo, że olejki eteryczne były używane skutecznie, od wieków w medycynie tradycyjnej, jest bardzo mało zweryfikowanych dowodów naukowych przemawiających za ich działaniem. Farmakologia olejków eterycznych i ich pojedynczych składników chemicznych pozostaje zatem w dużej mierze nie odkryta.
Jednak kumuluje się coraz więcej dowodów, że wdychane lub stosowane na skórę olejki eteryczne przenikają do krwiobiegu, a w odpowiednich molekularnych, komórkowych lub zwierzęcych modelach, wywierają wymierne efekty psychologiczne, wskazuje to, że skutki są przede wszystkim farmakologiczne.
Stwierdzono, że aromaterapia stanowi potencjalnie skuteczną terapię dla wielu zaburzeń psychicznych. Ponadto, biorąc pod uwagę dostępne informacje dotyczące bezpieczeństwa, aromaterapia wydaje się pozbawiona niekorzystnych skutków wielu konwencjonalnych leków psychotropowych [1].
Zaburzenia snu są powszechnym problemem wśród osób w szpitalach i instytucjach . Chociaż zostało przeprowadzonych kilka badań nad tym zjawiskiem, wciąż brak rzetelnej wiedzy na temat skuteczności interwencji promujących sen przez pielęgniarki [3].
Przedstawione poniżej wyniki badań naukowych mają na celu ułatwić odpowiedź na pytanie czy aromaterapia może być stosowana skutecznie jako alternatywna metoda w leczeniu bezsenności.
Lawenda
1) Badanie z czterech domów opieki wśród dwudziestu czterech mieszkańców i dwunastu pielęgniarek. Korzystanie z olejku eterycznego rozpraszanego w nocy zostało uznane jako skuteczne - redukując bezsenność i niepokój.
Pielęgniarki doświadczyły jednak negatywnych postawy od kolegów z pracy , ponieważ nie uznają oni aromaterapii jako praktyki leczniczej opartej na dowodach [2].
2) Ocena skuteczności w kuracji łagodnej postaci bezsenności.
W badaniu brało udział dziesięcioro wolontariuszy (5 mężczyzn i 5 kobiet)
Lawenda dała poprawę -2,5 punktów w PSQI (p = 0,07, 95% CI - 4.95 do - 0,4).
Kobiety i młodsi wolontariusze z łagodniejszą bezsennością wykazali większą poprawę.
Mimo iż wyniki przemawiają na korzyść lawendy, do wyciągania ostatecznych wniosków jest konieczna większa próba badawcza [5].
3) Wpływ na autonomiczny układ nerwowy u kobiet w wieku średnim.
Po 12 tygodniach aromaterapii, kobiety w wieku średnim z bezsennością doświadczyły znacznej poprawy jakości snu [6].
4) Badanie przeprowadzone wśród 42 studentek skarżących się na bezsenność.
Wśród zmiennych snu: długości czasu potrzebnego do zaśnięcia, nasilenia bezsenności i zadowolenie ze snu - zostały one poprawione do 60% i 100% podczas tygodnia.
Zapach lawendy miał korzystny wpływ na bezsenność i depresję u studentek. Potrzebne są powtórzone badania, aby potwierdzić skuteczne proporcje olejku lawendowego i oleju nośnikowego na bezsenność i depresję [7].
5) Badanie skuteczność lawendy na jakość snu u zdrowych japońskich studentów.
Dane siedmiu uczestników (2 mężczyzn, 5 kobiet) w grupie interwencyjnej i ośmiu uczestników (3 mężczyzn, 5 kobiet) w grupie kontrolnej.
Nie obserwowano różnic między płciami i dziennej jakości snu w okresie interwencji. Wyniki sugerują, że ekspozycja w nocy na aromat lawendy zmniejsza senność po przebudzeniu [10].
6) Wpływ aromaterapii na jakość snu u pacjentów z niedokrwienną chorobą serca hospitalizowanych na oddziałach intensywnej opieki.
Badanie kliniczne na 64 pacjentach (mężczyzn i kobiet) - jakość snu u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca została znacznie poprawiona po aromaterapii z olejkiem lawendowym [11]
7) Lawendowy olejek do kąpieli - redukuje stres i płacz i wzmacnia sen u niemowląt.
Niemowlęta po kąpieli spędziły więcej czasu w głębokim śnie, a także znacznie spadł poziom kortyzolu zarówno u matek jak i niemowląt, co potwierdzają dane behawioralne wykazujące ich zwiększone zrelaksowanie [13].

Rumianek
1) Preparaty takie jak herbata i olejek eteryczny zostały wykorzystane w leczeniu bezsenności i wywoływania sedacji .
Uspokajające działanie może być spowodowane flawonoidami - apigenina który wiąże się z receptorami benzodiazepinowymi w mózgu.
Wyciągi z rumianku wykazują działanie podobne do benzodiazepin – hipnotyczne.
Dziesięciu pacjentów kardiologicznych - zapadło w głęboki sen trwający 90 minut po wypiciu herbaty rumiankowej.
W innym badaniu - wdychanie oparów olejeku rumiankowego zmniejszyło indukowany stresem wzrost poziomu w osoczu hormonu adrenokortykotropowego.

Związki inne niż apigenina, obecne w ekstraktach z rumianku mogą wiązać się z receptorami BDZ i GABA w mózgu i być odpowiedzialne za efekt uspokajający , ale wiele z tych związków jest jeszcze niezidentyfikowanych [4].

Zastosowanie terapii uzupełniających i alternatywnych, aby poprawić sen u pacjentów krytycznie chorych.
Skuteczność terapii uzupełniających i alternatywnych dla promowania snu u pacjentów krytycznie chorych jest w dużej mierze niezbadana.
Obecnie nie poleca się aromaterapii i alternatywnych środków uspokajających, do promocji snu u pacjentów w stanie krytycznym, ponieważ bezpieczeństwo tych substancji nie jest jasne. Aromaterapia i alternatywne środki uspokajające wymagają dalszych badań w celu ustalenia ich skuteczności i bezpieczeństwa [8].

Wpływ aromaterapii na lęk, objawy czynności życiowych i jakości snu u pacjentów na oddziałach intensywnej opieki poddanych przeskórnej interwencji wieńcowej. Zastosowane olejki eteryczne były mieszanką lawendy, rumianku rzymskiego i neroli w proporcji 6: 2: 0,5. Grupa pacjentów wykazała znacznie zmniejszony lęk oraz poprawę jakości snu w porównaniu z konwencjonalnym interwencjami pielęgniarskimi. Ustabilizowało się także ciśnienie tętnicze. Aromaterapia może być zastosowana jako samodzielna interwencja pielęgniarska zmniejszająca poziom lęku i poprawiająca jakości snu u pacjentów [9].

Ocena efektywności nowo wprowadzonej interwencji aromaterapeutycznej na oddziałach onkologicznych – pałeczki zapachowe.
W ocenę włączono łącznie 160 pacjentów. U pacjentów zaniepokojonych - 65% zgłosiło, że czuje się bardziej zrelaksowanym, a 51% mniej zestresowanym. 47% pacjentów odczuwających nudności odczuło ich uspokojenie. 55% z tych, którzy doświadczyli zaburzeń snu poczuło, że pałeczki zapachowe pomogły im spać.

Wyniki sugerują także, że wpływ pałeczek zapachowych jest wprost proporcjonalny do częstotliwości ich używania. Dowody na zmiany fizjologiczne związane z inhalacją aromatyczną podkreślają ich potencjał w ramach opieki klinicznej. Dalsze badania są konieczne, aby pokazać, że pałeczki zapachowe stanowią narzędzie, z którego pacjenci mogą korzystać samodzielnie, zarządzając swoimi objawami i zachowując przy tym poczucie wewnętrznej kontroli [12].

Obecnie najlepszym sposobem na poprawę jakości snu u pacjentów, są nie tylko leki.
Aromaterapia jest jedną z metod leczenia, w coraz większym stopniu stosowaną w ostatnich latach , w porównaniu z innymi metodami medycyny komplementarnej. Zabieg ten ma drugą pozycję spośród sposobów najczęściej stosowanych w praktyce klinicznej przez pielęgniarki [11].

Bibliografia:
1. Perry N, Perry E.; Aromatherapy in the management of psychiatric disorders: clinical and neuropharmacological perspectives; CNS Drugs. 2006;20(4):257-80.
2. Johannessen B.; Nurses experience of aromatherapy use with dementia patients experiencing disturbed sleep patterns. An action research project; Complement Ther Clin Pract. 2013 Nov;19(4):209-13.
3. Hellström A, Willman A.; Promoting sleep by nursing interventions in health care settings: a systematic review.; Worldviews Evid Based Nurs. 2011 Sep;8(3):128-42.
4. Srivastava JK, Shankar E, Gupta S.; Chamomile: A herbal medicine of the past with bright future.; Mol Med Report. 2010 Nov 1;3(6):895-901.
5. Lewith GT, Godfrey AD, Prescott P.; A single-blinded, randomized pilot study evaluating the aroma of Lavandula augustifolia as a treatment for mild insomnia.; J Altern Complement Med. 2005 Aug;11(4):631-7.
6. Chien LW, Cheng SL, Liu CF.; The effect of lavender aromatherapy on autonomic nervous system in midlife women with insomnia.; Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:740813.
7. Lee IS, Lee GJ.; Effects of lavender aromatherapy on insomnia and depression in women college students.; Taehan Kanho Hakhoe Chi. 2006 Feb;36(1):136-43
8. Richards K, Nagel C, Markie M, Elwell J, Barone C.; Use of complementary and alternative therapies to promote sleep in critically ill patients.; Crit Care Nurs Clin North Am.  2003 Sep;15(3):329-40.
9. Cho MY, Min ES, Hur MH, Lee MS.; Effects of aromatherapy on the anxiety, vital signs, and sleep quality of percutaneous coronary intervention patients in intensive care units.; Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:381381