Kudzu – nadzieja w leczeniu uzależnienia od alkoholu

Marta Coronello, Paweł Pękacz

Czym właściwie jest kudzu?
W ciągu ostatnich 20 lat nadużywanie alkoholu, czy też alkoholizm stały się coraz większym problemem społecznym. Ma to związek z rozwojem gospodarczym, szybkim tempem życia, nierównościami społecznymi i bezrobociem, a co za tym idzie możliwością popadania w depresję i poszukiwaniem rozwiązania problemów właśnie w alkoholu. Tymczasem nadmierne spożywanie alkoholu prowadzi do poważnego uszkodzenia zdrowia jednostek, a także całego społeczeństwa.
Pomocą w leczeniu uzależnienia od alkoholu może być roślina kudzu, której preparaty dostępne są już w polskich aptekach jako suplementy diety, np. w postaci kapsułek „Kudzu”, „Kudzu Root” oraz w postaci tabletek powlekanych „Zioła w tabletkach. Kudzu” [1,2].
Opornik łatkowaty (Pueraria lobata) to roślina pochodząca z południowo-wschodniej Azji. W Chinach występuje pod nazwą „Ge-gen”, w Japonii jako „Kakkon”, a w Europie nazywana jest zwyczajowo „kudzu”. Jest to roślina znana w tradycyjnej medycynie chińskiej już od tysięcy lat. Opis naparu z kudzu był umieszczony już 200 lat p.n.e . w Farmaopei Shen Nong jako środek napotny, przeciwwymiotny, przeciwgorączkowy, natomiast pierwszy opis zastosowania tej rośliny w chorobie alkoholowej pochodzi z 600 r. n.e. Do Europy i Ameryki została sprowadzona z Chin pod koniec XIX wieku. Początkowo była stosowana jako roślina paszowa oraz w celu zapobiegania erozji gleby. Dopiero w latach 70. XX w. zaczęto prowadzić badania nad właściwościami związków bioaktywnych obecnych w oporniku oraz nad ich wykorzystaniem w medycynie [3,4,5,6].

Substancje aktywne, działanie i zastosowanie kudzu
Roślina bogata jest w związki izoflawonoidowe, głównie puerarynę, daidzeinę i daidzynę, które odpowiadają za jej wielokierunkowe działanie lecznicze. Dawniej wykorzystywano takie części rośliny jak kwiaty, strąki i korzeń, obecnie stosuje się tylko preparaty z korzenia kudzu. Ze względu na dużą zawartość związków izoflanoidowych (1,7-12% suchej masy) najlepiej stosować preparaty odpowiednio standaryzowane, np. wyciągi. Suchy wyciąg etanolowy z korzenia podany doustnie szybko się wchłania i gromadzi w osoczu, śledzionie, wątrobie i nerkach. Wydalany jest głównie z moczem oraz z żółcią [3,4,6].
Pueraryna poprzez wpływ na aktywność receptorów serotoninergicznych ma działanie przeciwgorączkowe. Związek ten ponadto obniża stężenie glukozy (zastosowanie w leczeniu cukrzycy). Zarówno pueraryna jak i daidzeina hamują agregację płytek, co ma korzystny wpływ na przebieg niewydolności naczyń wieńcowych i zawału serca. Daidzeina i daidzyna zmniejszają intensywność migrenowych bólów głowy, poprzez usprawnienie przepływu krwi w związku ze zmniejszeniem oporu naczyniowego. Daidzeina wykazuje działanie estrogenopodobne, przez co jest stosowana w łagodzeniu objawów menopauzy oraz w hamowaniu rozwoju osteoporozy. Izoflawonoidy mają działanie antyoksydacyjne oraz przeciwnowotworowe – wychwytują wolne rodniki, a ponadto ich obecność stanowi przestrzenną przeszkodę dla wnikania wolnych rodników do komórki. Preparaty z kudzu znajdują także zastosowanie w leczeniu alergii oraz poprawiają funkcjonowanie układu nerwowego.
Jednak największe nadzieje wiąże się z zastosowaniem preparatów z kudzu we wspomaganiu leczenia uzależnień - nikotynizmu, a przede wszystkim alkoholizmu [3,4,6,7].

Kudzu w leczeniu alkoholizmu
Korzeń kudzu może być stosowany w leczeniu choroby alkoholowej ze względu na jego zdolność do zmniejszania potrzeby spożywania alkoholu, wspomagania procesu odtruwania organizmu oraz stabilizowania życia emocjonalnego osoby uzależnionej. Działanie te mają związek z występowaniem w surowcu dużych ilości pueraryny (80% wszystkich izoflawonów surowca) oraz daidzeiny. Istnieje kilka prawdopodobnych mechanizmów działania tych substancji, aczkolwiek dotychczas żaden nie został poznany do końca [4,7].
Etanol jest metabolizowany w wątrobie poprzez dwa główne szlaki - układ dehydrogenazy alkoholowej i aldehydowej i tzw. szlak MEOS (mikrosomalny system utleniania etanolu), który ulega aktywacji głównie u osób nałogowo pijących alkohol. Pueraryna zawarta w korzeniu kudzu wpływa na obie te drogi metabolizmu [8].
Badania wykazały, że u szczurów, którym podawano ekstrakt z kudzu dochodziło do zwiększenia ilości enzymów metabolizujących etanol - dehydrogenazy alkoholowej i aldehydowej, co powodowało przyspieszony metabolizm alkoholu oraz zmniejszenie działania hepatotoksycznego szkodliwych metabolitów, ponieważ nie odkładały się one w tkance wątrobowej. Dochodziło także do zmniejszenia aktywności układu MEOS. Jego udział w metabolizmie alkoholu powoduje powstawanie stresu oksydacyjnego i wytwarzanie wolnych rodników, a także osłabienie enzymatycznych układów obronnych. Wszystkie te reakcje prowadzą do uszkodzenia wątroby, przed którym chroni pueraryna, zmniejszając aktywność tego układu. Badania histopatologiczne u szczurów wykazywały zmniejszenie zmian w hepatocytach, proporcjonalne do wzrostu dawki pueraryny [7,8,9,10].
Kolejnym działaniem wywoływanym przez związki aktywne tej rośliny jest zmniejszenie potrzeby sięgania po alkohol. Niektóre badania sugerują, że ma to związek ze wzrostem dopaminy i serotoniny w OUN, co prowadzi do poprawy nastroju, uregulowania życia emocjonalnego i zniwelowanie skrajnych nastrojów (od agresji i furii do depresji). Według innych wyników badań na zwierzętach, mechanizm ten związany jest z tym, że duże stężenie aldehydu octowego indukuje powstawanie salsolinolu w prążkowiu- związku, który przechodzi przez barierę krew-mózg i wpływa na preferencję alkoholu, prawdopodobnie poprzez stymulację układu nagrody oraz pobudzenie receptorów opioidowych, których niedobór występuje u alkoholików [4,7,9,10].
W badaniach na ludziach udowodniono między innymi, iż podawanie 750mg izowflawonów dziennie w dawkach: 570 mg pueraryny, 120 mg daidzyny i 60 mg daidzeiny, zmniejsza ilość wypijanego piwa poprzez zmniejszenie objętość każdego łyku piwa, dzięki czemu zwiększa się ilości łyków piwa z tej samej objętości, co w ogólnym rozrachunku przyczynia się do spożycia mniejszej ilości tego trunku. Osoby poddane badaniom, w przeciwieństwie do osób stanowiących próbę kontrolną sięgały po mniejszą ilość danej objętości alkoholu (kończyły konsumpcję przy mniejszej ilości butelek piwa) [11].
Inne badania wykazały, że stosowanie ekstraktu kudzu przez 4 tygodnie umiarkowanie zmniejszało ilość spożywanych napojów alkoholowych oraz zwiększało procent dni abstynencji (wzrost o 16% w porównaniu do placebo) oraz dni abstynencji występujących bezpośrednio po sobie, nieprzerwanie. Redukcję picia zaobserwowano w drugim tygodniu leczenia i utrzymywała się ona do końca badania. Takie dość szybkie działanie preparatów kudzu jest pożądane, ponieważ pacjenci nie poddają leczenia z powodu braku efektów [12].
Przy okazji tego badania sprawdzono także bezpieczeństwo stosowania ekstraktu z kudzu i okazało się, że nie wystąpiły żadne zmiany czynności życiowych, w obrazie krwi oraz funkcjach nerek i wątroby. Całkowita częstość działań niepożądanych wynosiła od 1,7-3%. Dobra tolerancja kudzu jest prawdopodobnie jedną z przyczyn wysokiego przestrzegania stosowania preparatu , co udowodniono w badaniu. Jest to bardzo korzystne zjawisko, ponieważ leki przepisywane w terapii choroby alkoholowej dają większe działania niepożądane, a co za tym idzie pacjenci mogą nie przestrzegać ich stosowania, co zmniejsza skuteczność terapii [12].

Informacje dotyczące stosowania preparatów z kudzu.
Ekstrakt z korzenia kudzu jest preparatem bezpiecznym, jeżeli jest stosowany zgodnie z zaleceniami przez czas maksymalnie do 4 miesięcy. Nie zgłaszano efektów ubocznych przy podawaniu doustnym. Preparatu nie należy stosować w ciąży i podczas karmienia piersią, ze względu na brak danych o bezpieczeństwie. Należy zachować ostrożność jeżeli u pacjenta występują krwawienia i zaburzenia krzepnięcia krwi, ponieważ kudzu zmniejsza krzepliwość krwi, a ponadto nasila działanie leków przeciwzakrzepowych. W badaniach na zwierzętach wykazano, że ekstrakt ten obniża ciśnienie krwi, dlatego należy zachować ostrożność u osób ze schorzeniami układu krążenia. Kudzu obniża poziom cukru we krwi, dlatego należy obserwować i reagować na objawy hipoglikemii oraz kontrolować poziom cukru we krwi u diabetyków, ponieważ może być konieczna modyfikacja dawkowania leków przeciwcukrzycowych. Nie należy stosować preparatu w chorobach hormonozależnych (rak piersi, endometrioza, rak jajników, rak i mięśniak macicy) ze względu na jego działanie estrogenopodobne, które może doprowadzić do pogorszenia tych stanów. Nie należy także stosować ekstraktu z kudzu razem z tamoksifenem, który jest antyestrogenem i może dojść do zmniejszenia jego działania oraz z metotreksatem, ponieważ może dojść do hamowania jego metabolizmu i zwiększenia toksyczności [5].

Podsumowanie
Kudzu nie zostało jeszcze dokładnie przebadane, więc nie możemy stwierdzić z całą pewnością iż może być „złotym” środkiem w leczeniu alkoholizmu i wkrótce zrewolucjonizuje leczenie tej choroby. Jednak niezależnie od rzeczywistego mechanizmu działania wiadomo, iż izoflawonoidy zawarte w tej roślinie są efektywne w redukowaniu spożywania alkoholu u wielu gatunków ssaków. Bardzo korzystny jest fakt, że ekstrakt z kudzu wywołuje mało działań niepożądanych i daje szybkie efekty, co wiąże się z poprawą komfortu i skuteczności terapii. Dzięki tym zaletom możemy stwierdzić, że nawet jeśli preparaty te nie znajdą zastosowania w monoterapii choroby alkoholowej, to mogą stanowić użyteczny dodatek do kompleksowego programu leczenia, który pozwoli na zmniejszenie dawek leków oraz zwiększenie skuteczności terapii. Potrzeba jeszcze wielu badań na różnych grupach pacjentów, jednak pozytywne opinie ludzi nauki, lekarzy oraz pacjentów o skuteczności korzenia kudzu i dobre wyniki stosowania pozwalają z dużą dozą optymizmu śledzić kolejne badania i oczekiwać pozytywnych rezultatów [11,12].

Bibliografia
1. Qing Liu, Andrew J. Lawrence, Jian-Hui Liang. Traditional Chinese Medicine for Treatment of Alcoholism: From Ancient to Modern. Volume 39, Issue 01, 2011
2. Portal Dbam o Zdrowie: http://www.doz.pl/apteka/s0_0-Szukaj?value=kudzu
3. Lamer-Zarawska E, Kowal-Gierczak B, Niedworok J. Fitoterapia i leki roślinne. Warszawa: PZWL, 2012, 415
4. Waszkiewicz-Robak B. Kudzu Root- życie wolne od używek. Medycyna i zdrowie 2010; 1(11): 7
5. http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-750-KUDZU.aspx?...
6. http://www.roik.pl/kudzu-dla-alkoholikow/
7. http://www.kudzu.pl/materialy/materialy.htm
8. Xu Chen, Rong Lia, Tao Liang, Kefeng Zhang, Ya Gao, Lingyuan Xu. Puerarin improves metabolic function leading to hepatoprotective effects in chronic alcohol-induced liver injury in rats. Phytomedicine 20 (2013); 849– 852
9. Mikołajczak P, Mrozikiewicz P, Mścisz A, Bobkiewicz- Kozłowska T. Mechanizmy przeciwalkoholowego działania wyciągu z korzenia Pueraria lobata (kudzu). Współczesne poglądy. Herba Polonica. Vol. 55, No. 2. 2009; 78-87
10. Mikołajczak P. Postęp w badaniach nad wykorzystaniem surowców roślinnych w terapii uzależnienia alkoholowego. Herba Polonica. Vol. 52, No.4. 2006; 133-145David M. Penetar, Lindsay H. Toto, Stacey L. Farmer, David Y.-W. Lee, Zhongze Ma, Yanze Liu, Scott E. Lukas, The isoflavone puerarin reduces alcohol intake in heavy drinkers: A pilot study. Drug and Alcohol Dependence 126 (2012); 251– 256
11. Scott E. Lukas, David Penetar, Zhaohui Su,Thomas Geaghan, Melissa Maywalt, Michael Tracy, John Rodolico, Christopher Palmer, Zhongze Ma, David Y.-W. Lee. A standardized kudzu extract (NPI-031) reduces alcohol consumption in nontreatment-seeking male heavy drinkers. Psychopharmacology (2013) 226;65–73